Áp lực mới của ngành xây dựng: nhanh hơn, rẻ hơn và phải xanh hơn

THS. KTS. Vũ Linh Quang - Giám đốc điều hành ARDOR Green là điều phối của phiên luận chiều ngày 14/5 

Ngành xây dựng hiện đang phải đồng thời giải ba bài toán lớn: tiến độ, chi phí và phát triển bền vững. Trong bối cảnh thiếu hụt lao động, giá vật liệu biến động và các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe từ nhà đầu tư quốc tế, công nghệ đang trở thành yếu tố sống còn thay vì chỉ là “lợi thế cộng thêm”.

Điều đáng chú ý là áp lực này không chỉ đến từ thị trường trong nước. Các cơ chế như CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của châu Âu), kiểm toán khí thải hay thị trường carbon đang khiến lượng phát thải CO₂ trở thành một loại “chi phí tài chính” thực sự. Trong vài năm tới, doanh nghiệp phát thải cao sẽ không chỉ chịu áp lực môi trường, mà còn phải trả giá trực tiếp bằng khả năng cạnh tranh và chi phí xuất khẩu.

Điều này đặc biệt tác động đến các ngành tiêu thụ năng lượng lớn như thép, xi măng và vật liệu xây dựng - những lĩnh vực vốn đóng vai trò nền tảng của ngành xây dựng Việt Nam.

“Khoảng trống lớn nhất hiện nay không phải là tính sáng tạo, mà là cần một minh chứng quy mô lớn cho thấy chuyển đổi xanh và zero carbon hoàn toàn khả thi trong ngành vật liệu xây dựng” - Ông Lê Hữu Sang - Giám đốc Hỗ trợ Vận hành Toàn cầu ngành Fiber Cement

AI đang thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng vận hành

Một trong những điểm nổi bật tại hội thảo là việc AI đang bắt đầu tham gia sâu vào vận hành doanh nghiệp xây dựng. Không còn dừng ở các công cụ hỗ trợ đơn giản, AI hiện được ứng dụng trong:

• Phân tích hồ sơ thầu và đánh giá năng lực doanh nghiệp

• Quản trị dòng tiền và hiệu quả dự án

• Tổng hợp dữ liệu kỹ thuật và pháp lý

• Tối ưu quản lý vận hành công trường

• Phân tích hành vi và nhu cầu khách hàng

Trong một ngành vốn phụ thuộc nhiều vào nhân lực và kinh nghiệm thủ công như xây dựng, AI có thể trở thành giải pháp giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm sai sót và tăng tốc độ ra quyết định.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy giá trị khi được triển khai đồng bộ với chiến lược vận hành. Điều thị trường cần hiện nay không chỉ là “biết về AI”, mà là biết cách ứng dụng AI để tạo ra hiệu quả thực tế và lợi nhuận dài hạn.

Zero Carbon không còn là khái niệm xa vời

Một tín hiệu tích cực là nhiều doanh nghiệp vật liệu xây dựng tại Việt Nam đã bắt đầu triển khai các mô hình vận hành low-carbon và zero-carbon ở quy mô thực tế.

Các giải pháp đang được áp dụng bao gồm:

• Thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng sinh khối như vỏ trấu, dăm gỗ
• Sử dụng điện tái tạo đạt chứng nhận quốc tế IREC
• Điện hóa phương tiện vận hành nội bộ
• Tăng tỷ lệ vật liệu tái chế và nguyên liệu thay thế

Điểm quan trọng ở đây không nằm ở công nghệ mới lạ, mà ở việc chứng minh rằng chuyển đổi xanh hoàn toàn có thể triển khai thực tế trong ngành công nghiệp nặng - nơi vốn được xem là khó giảm phát thải nhất.

Vật liệu xanh và prefab đang trở thành xu hướng tất yếu

Bên cạnh công nghệ vận hành, vật liệu xây dựng cũng đang thay đổi nhanh chóng.

Các vật liệu truyền thống như gạch nung hoặc bê tông thông thường ngày càng bộc lộ hạn chế về phát thải, tiêu hao năng lượng và xử lý chất thải công trường. Thay vào đó, thị trường đang chuyển dịch sang các giải pháp có vòng đời bền vững hơn như:

• Panel cách nhiệt, trọng lượng nhẹ
• Nhà thép tiền chế
• Vật liệu tái chế
• Hệ thống prefab và precast

Đặc biệt, mô hình precast/prefab đang nổi lên như một giải pháp mang tính thực tiễn rất cao cho thị trường Việt Nam. Việc sản xuất cấu kiện tại nhà máy giúp rút ngắn thời gian thi công từ 20–40%, đồng thời giảm phụ thuộc thời tiết, tối ưu nhân công và chuẩn hóa chất lượng công trình.

Trong bối cảnh thị trường đang thiếu hụt lao động tay nghề cao và yêu cầu tiến độ ngày càng gắt gao, đây có thể sẽ là hướng đi chiến lược của ngành xây dựng trong 5–10 năm tới.

ESG sẽ chỉ thành công khi đi cùng hiệu quả kinh tế

Một thực tế quan trọng được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là: phát triển bền vững sẽ rất khó mở rộng nếu chỉ dừng ở thông điệp môi trường.

Doanh nghiệp chỉ có thể chuyển đổi xanh ở quy mô lớn khi ESG mang lại giá trị kinh tế rõ ràng - từ giảm chi phí vận hành, tối ưu năng lượng đến nâng cao khả năng tiếp cận vốn và khách hàng quốc tế.

Nói cách khác, tương lai của ngành xây dựng không thuộc về những doanh nghiệp “xanh để truyền thông”, mà thuộc về những doanh nghiệp biết biến phát triển bền vững thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa SACA và Phòng Thương mại Úc tại Việt Nam

Sự kiện ký kết hợp tác chiến lược giữa Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) với các tổ chức quốc tế như Australian Chamber of Commerce Vietnam hay French Chamber of Commerce and Industry in Vietnam cũng cho thấy một xu hướng rõ ràng: ngành xây dựng Việt Nam đang dần kết nối sâu hơn với hệ sinh thái toàn cầu - nơi tiêu chuẩn bền vững sẽ trở thành “ngôn ngữ chung” của thị trường.