1. Bối cảnh và ý nghĩa

COP30 là hội nghị lần thứ 30 của bên tham gia UNFCCC (Công ước Liên hiệp quốc về Biến đổi Khí hậu).

Điểm đặc biệt của lần này:

• Diễn ra tại Brazil, khu vực rừng Amazon — nơi biểu tượng cho giao điểm giữa khí hậu, đa dạng sinh học, phát triển và thách thức môi trường.

• Diễn ra sau “kỳ đánh giá chung toàn cầu” (Global Stocktake) đầu tiên của Thỏa thuận Paris, nên có áp lực lớn để từ cam kết chuyển sang hành động thực chất.

• Thế giới đang ở trong tình trạng “khoảng cách lớn giữa tham vọng và hiện thực” — đặc biệt trong mức phát thải, tài chính, thích ứng.

Vì vậy, COP30 được xem như một điểm kiểm tra then chốt: có thể định hình xem liệu mục tiêu “giữ ấm dưới 1,5°C” có tiếp tục khả thi hay không.

Figure 1Một bức ảnh chụp từ flycam cho thấy rừng mưa Amazon và thành phố Belém ở phía sau, trước thềm Hội nghị COP30, được ghi lại tại đảo Combu, Belém, bang Pará, Brazil, vào ngày 10 tháng 8 năm 2025.

2. Những thay đổi chính và trọng tâm mới

a) Từ “đàm phán” sang “triển khai và thực hiện”

Một trong những thay đổi lớn là COP30 không chỉ tập trung vào việc đàm phán các văn kiện mới, mà đặt trọng tâm vào việc thực hiện những gì đã thương thảo — tức là “hành động” hơn “lời nói”.

Figure 2 Phát biểu khai mạc Hội nghị Khí hậu Liên hợp quốc 2025, Tổng Thư ký António Guterres cảnh báo vẫn còn khoảng cách lớn giữa tham vọng và thực tế hành động trong nỗ lực giữ mục tiêu khí hậu 1,5 độ C theo Thỏa thuận Paris. Ảnh: UN.

• Theo chương trình “Action Agenda” của COP30: nhằm kích hoạt hành động từ xã hội dân sự, doanh nghiệp, thành phố, đầu tư, chứ không chỉ từ chính phủ.

• Hội nghị đã thiết lập 6 trụ cột lớn và 30 mục tiêu then chốt để xoay quanh việc ứng dụng — gồm giảm phát thải, thích ứng, tài chính, công nghệ, năng lực xây dựng.

• Có sự xuất hiện của “nhóm kích hoạt” (activation groups) — 30 nhóm chuyên đề sẽ theo dõi và thúc đẩy các sáng kiến thực tế.

• ---

  b) Tăng cường “thích ứng” và công bằng khí hậu

  Thích ứng với biến đổi khí hậu và công bằng giữa các quốc gia, các nhóm xã hội là một trong những tâm điểm mới:

• COP30 đặt “thích ứng không chỉ là chi phí mà là cứu cánh”.

• Nhấn mạnh mối liên hệ giữa khí hậu và phát triển bền vững — giữa việc bảo vệ đa dạng sinh học, rừng, người bản địa và chuyển đổi kinh tế công bằng.

• Sẵn sàng đưa vấn đề chuyển đổi công bằng vào trọng tâm để giải quyết bất bình đẳng về giới, chủng tộc, kinh tế liên quan tới biến đổi khí hậu.

• ---

  c) Tài chính khí hậu, chuyển đổi năng lượng và rừng – sinh thái

  Có ba lĩnh vực cụ thể được đẩy mạnh:

• Tài chính khí hậu: COP29 đã đề ra mục tiêu từ các quốc gia phát triển hỗ trợ hàng tỷ đô la cho các quốc gia đang phát triển. COP30 sẽ xem xét cách thực hiện và nâng cao mức hỗ trợ.

• Chuyển đổi năng lượng: Đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, phát triển điện từ năng lượng tái tạo, và giảm dần nhiên liệu hóa thạch. Ví dụ, châu Âu đã đặt ra mục tiêu tại COP30.

• Quản lý rừng, đại dương và đa dạng sinh học: Vì COP30 tổ chức tại Amazon, rừng và bảo tồn sinh thái được xem là biểu tượng và ưu tiên.

• ---

  d) Cải cách quản trị khí hậu toàn cầu

• Thủ tục, quy trình đàm phán cần được tinh gọn hơn: giảm khối lượng văn bản, làm rõ lịch trình, tăng hiệu quả.

• Tăng vai trò của các bên không phải quốc gia: thành phố, doanh nghiệp, nhà đầu tư, xã hội dân sự. Action Agenda chính là minh chứng.

• Nâng cao minh bạch, đối thoại và trách nhiệm — để tránh tình trạng “cam kết lớn, thực thi nhỏ”.

• ---

  3. Những vấn đề trọng tâm cụ thể

  Các chủ đề đặc biệt được quan tâm tại COP30 gồm:

• Đệ trình và nâng cấp các NDC (Nationally Determined Contributions – Đóng góp do quốc gia tự quyết định): Khoảng 100 quốc gia đã báo cáo hoặc thông báo cam kết mới trước COP30.

• Kiểm tra “khoảng cách” giữa mục tiêu và hành động: Mặc dù có cam kết, nhưng chặng đường còn rất xa để đạt mục tiêu 1,5 °C.

• Tài chính cho thích ứng và mất mát – thiệt hại (loss & damage): Các nước đang phát triển yêu cầu cam kết rõ ràng hơn từ các quốc gia phát triển.

• Chuyển đổi năng lượng và loại bỏ phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch: Bao gồm công nghiệp nặng, vận tải, xi măng…

• Bảo vệ rừng và sinh thái, đặc biệt Amazon: Rừng được xem như “bể chứa carbon” lớn và biểu tượng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

• Thích ứng và xây dựng khả năng chống chịu: Bao gồm vùng ven biển, đô thị, hạ tầng nước, cộng đồng bản địa.

• Công bằng khí hậu và quyền con người: Đảm bảo rằng người bản địa, cộng đồng thiểu số, phụ nữ được tham gia và lợi ích được bảo vệ.

Figure 3 Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva nhấn mạnh “việc nộp NDC không phải là lựa chọn” mà là nghĩa vụ pháp lý. Ảnh: UNFCCC.

4. Những thay đổi nổi bật trong cách tiếp cận

• Từ cam kết sang thực hiện: COP30 sẽ không chỉ đặt ra mục tiêu mới mà đặt trọng tâm vào cách thức triển khai, đo lường và theo dõi.

• Tính toàn xã hội – liên ngành cao hơn: Các bên ngoài chính phủ được mời tham gia mạnh mẽ hơn (doanh nghiệp, thành phố, nhà đầu tư).

• Khung hành động cụ thể hơn: Với 6 trụ cột + 30 mục tiêu & các nhóm kích hoạt – thay vì chỉ văn kiện tổng quát.

• Nhấn mạnh thích ứng & công bằng – thay vì chỉ giảm phát thải.

• Tăng cường minh bạch và cải cách quy trình đàm phán để tránh trì trệ và tăng khả năng hành động thực tế.

5. Thách thức lớn

Tuy có nhiều thay đổi tích cực, COP30 cũng đối mặt với nhiều thách thức:

• Nhiều quốc gia chưa nộp hoặc nâng cấp NDC đúng hạn.

• Vấn đề tài chính khí hậu vẫn căng thẳng: phát triển cần nhiều nguồn lực hơn, đặc biệt cho các nước dễ bị ảnh hưởng.

• Rủi ro rằng COP30 trở thành diễn đàn tuyên bố hơn là hành động thực chất — đặc biệt khi tổ chức ở khu vực nhạy cảm như Amazon.

• Quá trình đàm phán vẫn phức tạp, có thể bị trì hoãn hoặc bị chi phối bởi lợi ích quốc gia.

6. Kết luận

COP30 không chỉ là một hội nghị quan trọng — mà là cơ hội thực sự để chuyển từ lời nói sang hành động.
Việc diễn ra tại Amazon mang tính biểu tượng mạnh và đặt ra yêu cầu cao hơn về thích ứng, bảo vệ đa dạng sinh học và công bằng khí hậu.

Nếu COP30 thành công trong việc thúc đẩy thực thi — thông qua NDC mạnh hơn, tài chính rõ ràng hơn và hành động liên ngành, nó có thể đánh dấu bước chuyển quan trọng trên con đường giữ mục tiêu 1,5 °C.
Ngược lại, nếu chỉ là cam kết mới mà không có hành động tương ứng, khoảng cách giữa lời và thực sẽ càng sâu hơn.