Tổng quan quá trình phát triển công trình xanh

Trước áp lực biến đổi khí hậu, xu hướng xây dựng bền vững đang trở thành yêu cầu tất yếu tại Việt Nam. Việc gia tăng các dự án đạt chứng nhận xanh không chỉ giúp tiết kiệm năng lượng, cải thiện chất lượng sống mà còn mang lại lợi ích kinh tế lâu dài. Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng phát triển, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc mở rộng mô hình này một cách hiệu quả.

Figure 1 Thống kê lượng công trình đạt chứng chỉ xanh theo từng năm giai đoạn 2010-2024

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về số lượng công trình xanh. Cụ thể, năm 2024, Việt Nam có thêm 163 công trình được chứng nhận xanh, nâng tổng số lên 559 công trình với 13,6 triệu m² diện tích sàn. Con số này vượt xa mục tiêu ban đầu là 80 công trình xanh vào năm 2025 và 160 vào năm 2030.

Tại Việt Nam, các hệ thống chứng nhận xanh phổ biến bao gồm EDGE (Excellence in Design for Greater Efficiencies), LEED (Leadership in Energy and Environmental Design), Green Mark và LOTUS. Trong đó, chứng chỉ EDGE chiếm tỷ lệ lớn nhất với 258 dự án, tương đương 41,80% tổng số công trình xanh, tiếp theo là LEED với 208 dự án (39,48%).

Cơ cấu công trình xanh tại Việt Nam đang có những chuyển biến đáng kể. Không chỉ giới hạn trong lĩnh vực dân dụng như căn hộ, văn phòng hay trung tâm thương mại, công trình xanh đang mở rộng mạnh mẽ sang lĩnh vực công nghiệp. Đáng chú ý, số lượng công trình công nghiệp xanh đã tăng trưởng vượt bậc trong hai năm qua, đặc biệt với sự bùng nổ của mô hình nhà kho xanh (Warehouse) bên cạnh sự phát triển ổn định của hệ thống nhà máy công nghiệp (Industrial Factory). Xu hướng này không chỉ phản ánh sự dịch chuyển trong tư duy xây dựng mà còn cho thấy cam kết ngày càng lớn đối với sự phát triển bền vững. (1)

Figure 2 Công trình TTI Techtronic Industries đạt chứng chỉ LEED Gold, tư vấn bởi ARDOR Green

Các yếu tố dẫn đến quá trình thúc đẩy công trình xanh ​ 

Figure 3 Thủ tướng tham dự Hội nghị Thượng đỉnh về biến đổi khí hậu trong khuôn khổ COP26

Sự phát triển của công trình xanh tại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố quan trọng, bao gồm chính sách hỗ trợ của chính phủ, nhận thức của cộng đồng và xu hướng phát triển kinh tế:​

Khung pháp lý và chính sách: Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển công trình xanh. Nghị quyết số 06/NQ-TW ngày 24/1/2022 của Bộ Chính trị khuyến khích sử dụng vật liệu xanh và phát triển hạ tầng xanh trong đô thị. ​(2)

Tiêu chí đánh giá và phân loại đô thị: Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH14 đã tích hợp tiêu chí công trình xanh vào hệ thống đánh giá và phân loại đô thị, nhằm thúc đẩy việc xây dựng các công trình thân thiện với môi trường. (3)

Hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở: Nghị định số 95/2024/NĐ-CP ngày 24/7/2024 bổ sung tiêu chí về sử dụng năng lượng và tài nguyên hiệu quả, công trình xanh trong quá trình xem xét, đánh giá và phân hạng nhà chung cư.

Lợi ích kinh tế và môi trường: Công trình xanh không chỉ giảm tiêu thụ năng lượng và nước mà còn mang lại lợi ích kinh tế dài hạn thông qua việc giảm chi phí vận hành. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những nhận thức sai lầm, chẳng hạn như việc cho rằng xây dựng công trình xanh đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu cao, trong khi thực tế cho thấy khoản đầu tư này có thể được hoàn lại nhanh chóng nhờ tiết kiệm trong vận hành.(4)

Tăng trưởng số lượng công trình xanh: Đến hết quý III/2024, Việt Nam đã có hơn 500 công trình xanh với tổng diện tích sàn xây dựng khoảng trên 12 triệu m², cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành động của các chủ đầu tư và cộng đồng. ​(5)

Sự tham gia của các tập đoàn quốc tế: Sự đầu tư của các tập đoàn nước ngoài cùng với các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt quốc tế là động lực để các chủ đầu tư trong nước nâng cao chất lượng công trình.

Các thách thức và giải pháp

a. Thiếu nguồn nhân lực chuyên môn về công trình xanh:

Thách thức: Sự thiếu hụt nhân lực có chuyên môn sâu về thiết kế, thi công và vận hành công trình xanh ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các dự án.​

Giải pháp: Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực thông qua các chương trình giáo dục chuyên sâu, hợp tác với các tổ chức quốc tế và khuyến khích nghiên cứu trong lĩnh vực công trình xanh.​

b. Nhận thức chưa đầy đủ về công trình xanh:

Thách thức: Nhiều người vẫn hiểu sai rằng công trình xanh chỉ đơn thuần là việc trồng nhiều cây xanh, trong khi thực tế, công trình xanh đòi hỏi hiệu quả cao trong sử dụng năng lượng, nước và vật liệu, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.​(6)

Giải pháp: Thực hiện các chiến dịch truyền thông và giáo dục cộng đồng để nâng cao nhận thức đúng đắn về công trình xanh, nhấn mạnh lợi ích kinh tế và môi trường mà chúng mang lại.​

c. Thiếu chính sách ưu đãi cụ thể cho công trình xanh:

Thách thức: Mặc dù đã có những chính sách khuyến khích, nhưng việc thiếu các ưu đãi cụ thể về tài chính và thủ tục hành chính cho các dự án công trình xanh vẫn là rào cản lớn.​

Giải pháp: Xây dựng các chính sách ưu đãi rõ ràng như cho vay với lãi suất ưu đãi, thưởng diện tích sàn hợp lý, và hỗ trợ phát hành trái phiếu xanh để khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào lĩnh vực này.​(7)

d. Thiếu hệ thống tiêu chí đánh giá và chứng nhận công trình xanh phù hợp:

Thách thức: Việt Nam hiện chưa có bộ tiêu chí đánh giá và chứng nhận công trình xanh phù hợp với điều kiện và đặc thù của quốc gia.​

Giải pháp: Xây dựng một bộ công cụ đánh giá công trình xanh áp dụng riêng cho Việt Nam, đồng thời quy định thẩm quyền đánh giá và cấp chứng nhận thuộc cơ quan xây dựng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.​(8)

e. Chi phí đầu tư ban đầu cao:

Thách thức: Chi phí ban đầu để thực hiện một dự án công trình xanh tại Việt Nam thường cao hơn so với dự án thông thường, dao động từ 1,2% đến 10%, trong khi các chính sách ưu đãi, hỗ trợ từ Nhà nước cho các chủ đầu tư thực hiện dự án công trình xanh là không đáng kể.​(9)

Giải pháp: Xây dựng thêm các chính sách ưu đãi hiệu quả cho các nhà đầu tư công trình xanh như cho vay với lãi suất ưu đãi, thưởng diện tích sàn ở mức độ hợp lý, và bổ sung thêm ưu đãi cho các chủ thể phát hành trái phiếu xanh.​(10)

Về ARDOR Green:

​ ARDOR Green, thành lập năm 2015, là một trong những đơn vị tư vấn hàng đầu và tiên phong về thiết kế bền vững và công trình xanh tại Việt Nam. Công ty chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn và thiết kế theo các tiêu chuẩn quốc tế như LEED, LOTUS, EDGE, WELL, Fitwel và GRESB, với cam kết tối ưu hóa hiệu quả đầu tư và phát triển dự án cho khách hàng và đối tác.