1. Thách thức của đô thị hiện đại

Các thành phố lớn hiện nay đang phải đối diện cùng lúc nhiều vấn đề: ô nhiễm không khí, nguồn nước suy giảm chất lượng, kẹt xe, ngập úng, suy thoái cảnh quan và mất cân bằng sinh thái. Phát triển xanh không còn là khẩu hiệu hay xu hướng “xa xỉ”, mà trở thành yêu cầu cấp thiết của thời đại.

PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển Cộng đồng, nhấn mạnh rằng người dân tại các đô thị lớn đang khao khát một không gian sống trong lành, an toàn và hài hòa với thiên nhiên. Những thiệt hại nặng nề từ mưa lũ, ngập lụt và sạt lở thời gian qua là lời cảnh tỉnh rõ ràng về tác động của biến đổi khí hậu. Cùng với đó, ô nhiễm môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở nên trầm trọng hơn.

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (2022), ngành xây dựng và vận hành công trình chiếm tới 37% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Đối với Việt Nam, Ngân hàng Thế giới ghi nhận phát thải quốc gia năm 2022 đạt 344 triệu tấn CO₂, trong đó lĩnh vực xây dựng đóng góp đáng kể. Vì vậy, chuyển đổi sang mô hình đô thị xanh đóng vai trò thiết yếu trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu Net Zero.

2. Đô thị xanh và yêu cầu tái tạo không gian sống

Theo TS.KTS Lê Thị Bích Thuận, để đạt mục tiêu Net Zero, phát triển đô thị xanh không chỉ là trách nhiệm của ngành quy hoạch mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội.

Đô thị xanh cần đồng thời đáp ứng ba tiêu chí: môi trường xanh, kinh tế xanh và xã hội xanh. Đây không chỉ là việc tăng cây xanh hay mở rộng mặt nước, mà còn là tổ chức hạ tầng giao thông bền vững, sử dụng năng lượng hiệu quả, tuần hoàn tài nguyên và đảm bảo sự hài hòa trong đời sống cộng đồng.

PGS.TS.KTS Hoàng Mạnh Nguyên cũng cho rằng Việt Nam đang đi đúng hướng với xu thế phát triển toàn cầu. Vấn đề không nằm ở việc xây dựng từng công trình riêng lẻ, mà là tạo dựng hệ thống đô thị xanh đồng bộ, vận hành theo quy tắc bền vững.

Một ví dụ được bà Thuận đề cập là đô thị Vinhomes Green Paradise tại Cần Giờ, nơi quy hoạch chú trọng cân bằng sinh thái, an ninh, môi trường cộng đồng và chất lượng sống. Nhờ đó, đô thị không chỉ trở thành nơi cư trú, mà còn là vùng đệm khí hậu và không gian hồi phục cho hệ sinh thái đô thị.

3. Cơ hội rộng mở cho phát triển xanh

Đô thị xanh mang lại nhiều lợi ích rõ ràng:

• Nhà đầu tư được hưởng chính sách khuyến khích của Nhà nước, dễ thu hút dòng vốn và khách hàng.

• Cư dân được sống trong môi trường lành mạnh, thông minh và tiện nghi.

• Quốc gia tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển bền vững và Net Zero.

Đặc biệt, Quyết định 21 của Thủ tướng về phân loại tín dụng xanh mở ra cánh cửa quan trọng cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ưu đãi khi phát triển dự án theo tiêu chí xanh.

Thị trường, công nghệ và nhận thức đã sẵn sàng. Vấn đề còn lại là tốc độ và quyết tâm triển khai, để trong vài năm tới, người dân có thể nhìn thấy và cảm nhận rõ hơn sự hiện diện của các đô thị xanh trong đời sống hàng ngày.