Những phẩm chất thiết yếu của một “thành phố chống chịu”

Theo TS. Trần Minh Tùng của Viện quy hoạch Đô thị và Nông thôn (VIUP), một đô thị chống chịu cần sở hữu 7 phẩm chất quan trọng : 

Phản xạ (reflective): Phản ứng nhanh, dựa trên dữ liệu mới và chấp nhận sự không chắc chắn.

Mạnh mẽ (robust): Cấu trúc vật chất bền vững, chịu được thiên tai, dịch bệnh.

Dự phòng (redundant): Có giải pháp thay thế đa dạng để duy trì chức năng khi hệ thống chính bị tác động.

Mềm dẻo (flexible): Dễ thích nghi, thay đổi chức năng với công nghệ mới và kinh nghiệm bản địa.

Nhanh nhẹn (resourceful): Linh hoạt huy động tài chính, nhân lực để đối phó khủng hoảng.

Hòa nhập (inclusive): Tính cộng đồng được tăng cường, người dân sát cánh cùng nhau.

Tích hợp (integrative): Liên kết giữa các hệ thống trong đô thị để hỗ trợ chéo và tạo hiệu quả. (2)
 

Chiến lược cụ thể cho đô thị Việt Nam hậu COVID 

Sau đại dịch, VIUP đề xuất các khuyến nghị quy hoạch thực tiễn:

Nơi trú ẩn an toàn: Giảm thiểu dễ bị tổn thương bằng nhà ở đủ tiện nghi, kết nối thương mại – dịch vụ gần nơi cư trú .

Không gian công cộng, sức khỏe: Mở rộng các khu xanh, công viên, khu thể thao để hỗ trợ sức khỏe văn minh, giảm áp lực khi cần giãn cách .

Hạ tầng y tế linh hoạt: Xây dựng mạng lưới y tế công – tư khép kín, dễ huy động trong tình huống khẩn cấp .

Hỗ trợ doanh nghiệp: Tạo môi trường đầu tư ổn định để doanh nghiệp có thể vượt qua thời kỳ khủng hoảng .

Hướng dẫn xây dựng “resilient”: Ban hành hướng dẫn kỹ thuật và sử dụng các không gian tạm thời, dã chiến .

Bảo vệ sinh thái tự nhiên: Xem hệ sinh thái như tài nguyên dự trữ, tích hợp vào hạ tầng đô thị .

Góc nhìn quốc tế: “Resilience by Design” của Gensler

Gensler – công ty kiến trúc hàng đầu – cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế chống chịu:

Resilient design không còn là “nice-to-have”, mà là yêu cầu kinh doanh thông minh, nhằm tránh rủi ro khí hậu và thảm họa. Các dự án thiết kế tuần 2024 của Gensler “tránh được khoảng 19,6 tỷ kg CO₂e” và giảm 64% phát thải vận hành (3).

Điều này giúp tăng giá trị tài sản và lợi thế cạnh tranh:

“Resilience … a smart business decision and a critical response to increasingly severe weather and climate events.” (4)

1. C-Park Haisu

Gensler đã triển khai các dự án tiêu biểu như C‑PARK Haisu (Trung Quốc), văn phòng San Francisco đạt “carbon-zero” và thiết kế The 600‑Year Office – văn phòng bền vững tới 600 năm, có khả năng tái thích ứng theo thời gian

2. Tuyến đường sinh thái Englewood

Tuyến đường sinh thái Englewood sẽ chuyển đổi tuyến đường sắt bỏ hoang thành lối đi bộ và xe đạp, đồng thời giữ nguyên cảnh quan tự nhiên. Đây là trục chính của khu Agro-Eco đầu tiên tại Mỹ, hướng đến phục hồi kinh tế cho cộng đồng Englewood thông qua nông nghiệp đô thị, tạo việc làm và hỗ trợ một khu dân cư từng chịu nhiều thiệt thòi.

Các nỗ lực quy hoạch tập trung vào 5 điểm giao cắt giữa tuyến đường sinh thái và các trục giao thông chính của Chicago, nhằm tạo điều kiện tiếp cận thuận lợi và thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực. Tại đây, các phương tiện giao thông đa phương thức sẽ kết nối chặt chẽ với những công trình hiện hữu được tái sử dụng linh hoạt, đóng vai trò hạt nhân cho chiến lược phát triển Khu nông nghiệp – sinh thái đô thị (Agro-Eco District) toàn diện và bền vững.

3. Trụ sở Johnson Controls

Trụ sở Johnson Controls khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tại Thượng Hải là minh chứng tiêu biểu cho thiết kế đột phá, bền vững và ứng dụng công nghệ thông minh. Được hợp tác thiết kế giữa văn phòng Gensler Thượng Hải và Chicago, tòa nhà này đạt ba chứng nhận công trình xanh cấp cao – trở thành công trình đầu tiên tại Trung Quốc có được vinh dự này.

Đây là khu phức hợp 5 tầng với diện tích 54.000m². Tòa nhà tích hợp các giải pháp bền vững như hệ thống che nắng tự động, công nghệ cách nhiệt, thu gom nước mưa cho 50% mái xanh và hệ thống nước nóng năng lượng mặt trời. Đây là một ví dụ tiêu biểu về kiến trúc thông minh và thân thiện với môi trường trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Đặc biệt, đây là dự án đầu tiên tại Trung Quốc mà đạt được 3 loại chứng chỉ: LEED Platinum, China Green Building Design Label Three Star, and IFC-World Bank Group's EDGE Certification.


 

Kết luận

Tích hợp tư duy chống chịu vào quy hoạch đô thị: Thiết kế từ đầu để thích ứng với rủi ro, thay vì phản ứng bị động.
Ưu tiên cộng đồng và hạ tầng linh hoạt: Phát triển không gian công cộng, nhà ở bền vững và hệ thống y tế dễ huy động.
Học hỏi từ mô hình quốc tế, nội lực trong nước: Kết hợp chuẩn xanh toàn cầu như LEED, EDGE với giải pháp địa phương phù hợp.