Biến đổi khí hậu đang khiến sóng nhiệt trở thành loại thời tiết cực đoan gây tử vong nhiều nhất trên thế giới. Điều đáng lo ngại là những đợt nắng nóng gay gắt này thường xảy ra tại các quốc gia đang phát triển – nơi vừa nằm ở vùng khí hậu nóng, vừa thiếu nguồn lực và hạ tầng để ứng phó.

Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), Nam Á là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất. Năm 2024, nhiều nước ghi nhận mức nhiệt kỷ lục:

• Ấn Độ: 50°C tại một số thành phố.

• Pakistan: 52°C ở vùng Sindh.

• Philippines: 53°C tại Iba.

Nắng nóng kết hợp độ ẩm cao buộc nhiều trường học phải đóng cửa, chính quyền ban hành cảnh báo y tế và yêu cầu người dân ở trong nhà. Hàng triệu người, đặc biệt là lao động ngoài trời, phải đối mặt với nguy cơ sốc nhiệt, bệnh hô hấp, mất nước, thậm chí tử vong.

Mức Độ Nguy Hiểm Gia Tăng

Hiện nay, khoảng 30% dân số toàn cầu chịu mức nhiệt và độ ẩm có nguy cơ gây tử vong ít nhất 20 ngày/năm. Dự báo đến những năm 2030, 1/4 dân số nghèo nhất thế giới sẽ phơi nhiễm với sóng nhiệt 12,3 tỷ người/ngày, và con số này có thể đạt gần bằng phần còn lại của thế giới vào năm 2090.

Sóng Nhiệt và Bất Bình Đẳng Khí Hậu

Sóng nhiệt vừa bộc lộ, vừa làm trầm trọng thêm các bất bình đẳng xã hội:

• Kinh tế: Người thu nhập thấp chịu thiệt hại lớn hơn do thiếu điều kiện sống và thiết bị chống nóng.

• Nghề nghiệp: Lao động ngoài trời (nông dân, công nhân, bán hàng rong, thu gom phế liệu…) đối diện rủi ro cao nhất.

• Y tế: Thiếu tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng.

• Giới: Phụ nữ và trẻ em gái chịu tác động mạnh hơn, dễ mất việc, giảm thu nhập và gánh thêm trách nhiệm gia đình.

• Địa lý: Các đô thị bị “đảo nhiệt” do bê tông hóa, nông thôn lại thiếu cơ sở hạ tầng chống nóng.

Giải Pháp Ứng Phó

Các quốc gia giàu – nơi phát thải phần lớn khí nhà kính – đã cam kết 100 tỷ USD/năm hỗ trợ các nước nghèo thích ứng, nhưng tiến độ triển khai vẫn chậm. Để giảm thiểu tác động, cần:

• Cắt giảm khí thải, giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 1,5°C.

• Quy hoạch đô thị xanh, tăng cây xanh, mặt nước và thiết kế nhà chống nóng.

• Phát triển công nghệ làm mát giá rẻ, lưới điện nhỏ phục vụ vùng khó khăn.

• Tăng cường hợp tác quốc tế về tài chính và kỹ thuật.

Khủng Hoảng Không Biên Giới

Biến đổi khí hậu không phân biệt biên giới. Ngay cả Bhutan – quốc gia phát thải carbon âm – vẫn phải gánh chịu tác động khi sông băng tan nhanh, đe dọa sinh kế người dân. Nếu không có hành động mạnh mẽ ngay hôm nay, mức nhiệt kỷ lục sẽ tiếp tục bị phá vỡ, đẩy hàng triệu người vào tình trạng nguy hiểm.